Монголияда, Номгондун кооз жазыгында, Номгон-1 жана Номгон-2 археологиялык комплекстеринин коргоочу тосмолорунун ачылышы болду. Бул иш-чара Түрк академиясы менен Монголиянын илимдер академиясынын археология институту тарабынан уюштурулган, алар бир нече жылдан бери бул аймакта биргелешкен изилдөөлөрдү жүргүзүп келишет.
Ачылыш аземине Түрк академиясынын өкүлдөрү, ошондой эле долбоорго тартылган окумуштуулар жана археологдор катышты, бул окуянын илимий коомчулук үчүн маанилүүлүгүн баса белгилейт.
Коргоочу инфраструктураны түзүү Номгондун баалуу археологиялык мурасын сактоодо маанилүү кадам болду. 2019-жылдан бери бул жерде изилдөөлөр жүргүзүлүп, Экинчи Түрк кагандыгынын тарыхын түшүнүүдө жаңы горизонтторду ачты.
Маанилүү археологиялык табылгалар
Эл аралык илимий долбоордун алкагында көптөгөн маанилүү ачылыштар болду. Алардын бири 2022-жылы Номгон-2 эстелигинде таш стелланын жогорку бөлүгүн табуу болду, анда байыркы түрк жана согдий жазуулары табылган. Алардын декоддошу Кутлуг-каганды биринчи жолу эскерүүгө мүмкүнчүлүк берди, бул эстеликти кагандык эскерүү комплекси катары идентификациялоого негиз берди.
Изилдөөлөр кийинки жылдарда да улантылды, бул байыркы түрк жана кытай тилдериндеги тексттери бар стелланын төмөнкү бөлүгүн табууга алып келди. Түрк академиясынын, археология институтунун жана ички Монголия университетинин окумуштууларынын биргелешкен иши «Кутлуг» титулун жана «Түрк» этнонимин кытай жазуусунда аныктоого мүмкүнчүлүк берди, бул комплекстин Эльтериш Кутлуг-каган доорундагы байланышын тастыктоонун маанилүү далили болду.
Археологиялык изилдөөлөрдүн келечеги
Коргоочу тосмолордун орнотулушу бул эстеликтердин сакталуусун камсыз кылат, бул түрк элдеринин эрте орто кылымдардагы тарыхын изилдөө үчүн чоң мааниге ээ. Бул ошондой эле келечектеги археологиялык изилдөөлөр жана эл аралык илимий кызматташтык үчүн шарттарды түзөт, бул, албетте, региондун маданий мурасын тереңирээк түшүнүүгө жардам берет.